ศิลปวัฒนธรรม “อาลัยครูประชิต ขำประเสริฐ”

ศิลปวัฒนธรรม ฉบับเดือน กันยายน 2545 ,หน้า 42-43

อาลัยครูประชิต ขำประเสริฐ

นักร้องผู้บันทึกประวัติศาสตร์ เสียงของแผ่นดิน

นายยางสน คนบางขวาง
กรกฎาคม 2545

ทราบข่าวที่น่าใจหาย แม้จะได้เตรียมใจอยู่บ้างด้วยอาการที่ครูต้องต่อสู้โรคมะเร็งตับอันเนื่องจากการเป็นโรคเบาหวานที่ได้รุมเร้าบั่นทอนสุขภาพของสุดยอดนักร้องเพลงไทยผู้ที่ครั้งหนึ่งได้บันทึกตำนาน เสียงแห่งแผ่นดิน มานานแรมปี

ครูประชิต ขำประเสริฐ เกิดเมื่อ พ.ศ. 2474 เป็นทายาทของนายชาและนางอุบล มะกล่ำแดง เริ่มต้นเรียนดนตรีกับบิดาโดยเริ่มต้นที่ฆ้องวงใหญ่ และเรียนขับร้องกับครูทองสุข บูรณพิมพ์ ต่อมาได้มีโอกาสฝากตัวเป็นศิษย์ท่านครูหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) และครูโองการ (ทองต่อ) กลีบชื่น ทำให้ได้ศึกษาเพลงการโดยเฉพาะทางร้องในสายของ บ้านศิลปบรรเลง ไว้จำนวนมาก

ครูประชิตมีชื่อเสียงมากในด้านการขับร้องเพลงไทย ด้วยเสียงร้องที่เป็นเอกลักษณ์ มีพลังดังกังวานและน้ำหนักเสียงที่หนักลึก ไม่มีการหลบเสียงหรือยอมเสียเชิงโดยใช้ เสียงผี ในการร้อง และค่าที่ครูเคยเป็น คนเครื่อง มาก่อน จึงทำให้ครูมีความแม่นเพลง แม่นเสียง แม่นจังหวะ ประกอบกับการที่มีมีลีลาการร้องที่ “พอดี” ไม่ประดิษฐ์ประดอยจนเกินงาม จึงทำให้ครูประชิตเป็นขวัญใจของนักฟังเพลงไทยหลายยุคหลายสมัย รวมถึงเป็นหลักให้นักร้องรุ่นต่อๆมาได้ศึกษาทั้งกระบวนการร้องและทางเพลงที่ครูได้สืบทอดมาจากท่านครูหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) อย่างไม่ขาดตกบกพร่อง

ชีวิตส่วนตัว ครูประชิตได้สมรสกับครูสมภพ ขำประเสริฐ (28 ก.พ.2468-21 ก.พ.2543) นักดนตรีมีชื่อซึ่งเป็นศิษย์ร่วมสำนักครูหลวงประดิษฐ์ไพเราะเช่นกัน และได้ตั้งครอบครัวดำเนินกิจการปี่พาทย์อยู่ด้วยกันที่บ้านท่าพระ ฝั่งธนบุรี มีทายาทด้วยกัน 4 คน

ครูประชิตมีผลงานการขับร้องมากมาย นอกจากการขับร้องตามงานทั่วไปและทางสื่อวิทยุแล้ว ครูยังได้เป็นนักร้องเพลงไทยรุ่นแรกที่ได้มีส่วนบุกเบิกรายการดนตรีไทยทางโทรทัศน์ อันได้แก่รายการ ดร.อุทิศ แนะดนตรีไทย รายการดนตรียอดนิยมที่แพร่ภาพออกอากาศเมื่อประมาณกว่า 30 ปีที่แล้ว โดยมี ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์ เป็นผู้ดำเนินรายการนำเสนอสาระและความบันเทิงของดนตรีไทยในรูปแบบที่แปลกใหม่นับเนื่องเป็นเวลาหลายปี

ครูประชิตเคยรับราชการเป็นครูสอนดนตรีที่โรงเรียนวัดราชาธิวาสจนกระทั่งเกษียณอายุราชการ ภายหลังได้รับเชิญให้เป็นอาจารย์พิเศษสอนวิชาขับร้องที่ภาควิชาศิลปนิเทศ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และเป็นหนึ่งในผู้เชี่ยวชาญในการวางเกณฑ์มาตรฐานสาขาวิชาชีพและวิชาชีพดนตรีไทย ด้านการขับร้องเพลงไทยของทบวงมหาวิทยาลัย

ครูประชิตมีผลงานบันทึกเสียงที่ฝากไว้ให้กับแผ่นดินมากมาย อาทิ งานบันทึกเสียงรุ่นเก่าของกมล สุโกศล งานบันทึกเสียงที่ได้ร้องไว้ให้กับ ดร. อุทิศ นาคสวัสดิ์ เพื่อเผยแพร่และจำหน่ายหลายสิบชุด มีเพลงสำคัญและหาฟังได้ยากจำนวนมาก ทั้งผลงานเพลงเก่าของท่านครูต่างๆ และเพลงเนื้อเต็มที่ ดร. อุทิศ นาคสวัสดิ์ ได้ประพันธ์ขึ้นใหม่อีกมากมาย ซึ่งยังสามารถหาฟังได้ที่ร้านพัฒนศิลป์ย่านบางกระบือ และที่ศึกษาภัณฑ์ ราชดำเนิน นอกจากนั้นก็มีงานบันทึกเสียงร่วมกับวงดนตรี กอไผ่ ในรูปแบบวงเครื่องสายและปี่พาทย์ไม้นวมอีกหลายชุด

กระทั่งในช่วงเดือน พฤษภาคม – มิถุนายน 2540 ครูประชิตได้ฝากเสียงร้องของครูไว้ให้กับการบันทึกเสียงครั้งสำคัญ ด้วยความร่วมมือของ หนังสือศิลปวัฒนธรรม ชมรมดนตรีไทยมูลนิธิหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) และบริษัท แกรมมี่ จำกัด จึงเกิด งานบันทึกประวัติศาสตร์งานซีดีชุด เสียงของแผ่นดินเพลงเอกแห่งสยาม บันทึกเสียงผลงานเพลงท่านครูหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) ร่วมกับวงปี่พาทย์ศิษย์ศรทอง สำนักปี่พาทย์บ้านบาตร ในความควบคุมของครูสุบิน จันทร์แก้ว และกลุ่มนักดนตรีรุ่นครูศิษย์ร่วมสำนักหลายท่าน เช่น ครูเสนาะ หลวงสุนทร,ครูหยด ผลเกิด,ครูฉลาก โพธิ์สามต้น,ครูประมวล อรรถชีพ,ครูอุทัย แก้วละเอียด เป็นต้น โดยทำการบันทึกเสียงที่ บริษัทแฮนด์แอคมีย์ ซัพพลายส์ (ซอยบุปผาสวรรค์) กัลยาณมิตรของชาวดนตรีปี่พาทย์

ในครั้งนั้นครูประชิตได้ร้องเพลงสำคัญของท่านครูหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) ไว้มากมายเช่น กำสรวลสุรางค์ เชิดจีนทางวังบางคอแหลม ธรณีร้องไห้ โอ้ลาว พม่าเห่ จีนนำเสด็จ พม่าห้าท่อน 6 ชั้น เป็นต้น และจัดทำออกจำหน่ายเป็นแถบบันทึกเสียง(คาสเซ็ท) และเป็นซีดี รวมทั้งสิ้น 7 ชุด นับว่าเป็นการบันทึกเสียงร้องของครูประชิต ขำประเสริฐ อย่างเป็นทางการเป็นครั้งสุดท้ายในชีวิต

ต้นปี 2545 หลังจากเข้ารักษาตัวทีโรงพยาบาลศิริราชด้วยโรคมะเร็งและโรคเบาหวาน ครูประชิตได้กลับมาอยู่ที่บ้านพักย่านท่าพระ จนกระทั่งสิ้นลมหายใจสุดท้าย ในวันที่ 29 มิถุนายน 2545

Posted: ตุลาคม 22nd, 2009
Categories: ศิลปวัฒนธรรม
Tags:
Comments: 1 Comment
Comments
Comment from Anna - 05/12/2014 at 07:27

This shows real exieetpsr. Thanks for the answer.